Przebieg procedury

1. Spotkanie informacyjne

Na spotkanie informacyjne zapraszamy osoby, które przed złożeniem wniosku chcą porozmawiać o decyzji przysposobienia dziecka. W trakcie rozmowy przedstawiają one swoją aktualną sytuację życiową, mówią również o oczekiwaniach adopcyjnych. Pracownik Ośrodka wyjaśnia, jak przebiega proces przysposobienia dziecka, jakie należy złożyć dokumenty, by rozpocząć etap starań o adopcję, jakie wymogi należy spełnić. Ponadto przybliża obraz dziecka kierowanego do przysposobienia. Pierwsze spotkanie w Ośrodku ma pomóc Kandydatom ponownie spojrzeć na swoją decyzję o przysposobieniu. Nie wszystkie osoby zgłaszające się do Ośrodka składają wymagane dokumenty i rozpoczynają proces przysposobienia dziecka. Część z nich z różnych względów odkłada tę decyzję na później.

2. Złożenie wniosku wraz z wymaganymi załącznikami

W Ośrodku Adopcyjnym w Rzeszowie wymagane są następujące dokumenty:

Wniosek do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Ośrodka Adopcyjnego w Rzeszowie o przeprowadzenie procedury adopcyjnej (druk do pobrania)

II. Załączniki do wniosku:

1) Życiorys każdego z Kandydatów w formie opisowej zawierający między innymi informacje o:

• wykształceniu;
• zawodzie;
• miejscu pracy;
• dzieciach pozostających na utrzymaniu, w tym pod władzą rodzicielską, wraz z danymi o ich wieku, stanie zdrowia i rozwoju;
• wyznaniu i pochodzeniu etnicznym.

2) Odpis zupełny aktu małżeństwa, a w przypadku osoby niepozostającej w związku małżeńskim – odpis zupełny aktu urodzenia.

3) Aktualna fotografia.

4) Zaświadczenie o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego.

5) Zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wystawione przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, zawierające dane o stanie zdrowia niezbędne do stwierdzenia, że dana osoba może sprawować właściwą opiekę nad dzieckiem (druk do pobrania)

6) Dokumenty potwierdzające źródła i wysokość osiąganych dochodów:

• zaświadczenie o zatrudnieniu;
• oświadczenie o wykonywaniu działalności gospodarczej;
• oświadczenie o przychodowości gospodarstwa rolnego;
• w przypadku osób pobierających emeryturę lub rentę kopię decyzji ustalającej prawo do emerytury lub renty.

7) Odpisy aktów stanu cywilnego potwierdzające stosunek pokrewieństwa lub powinowactwa ze zgłoszonym do przysposobienia dzieckiem – o ile taki stosunek istnieje, np. akt małżeństwa, akt urodzenia dziecka.

8) Dobrowolnie złożone przez Kandydatów referencje.

Ważność dokumentów składanych na potrzeby procedury adopcyjnej nie powinna przekraczać terminu dwóch miesięcy od dnia ich wystawienia.

Ośrodek wobec każdego Kandydata pozyskuje informację z Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym z dostępem ograniczonym.

3. Diagnoza pedagogiczno – psychologiczna

Diagnoza pedagogiczno-psychologiczna obejmuje: analizę zgromadzonych przez Kandydatów dokumentów, rozmowy prowadzone z Kandydatami, badania psychologiczne oraz wywiad adopcyjny w miejscu zamieszkania przyszłych rodziców adopcyjnych. W trakcie diagnozy stosowane są różnorodne metody badawcze takie jak np. obserwacja, testy psychologiczne, kwestionariusze, ankiety, wywiad. Czynności diagnostyczne realizowane są w trakcie kilku spotkań (według wcześniej ustalonych terminów). Liczba spotkań jest indywidualnie dobierana do danych Kandydatów w zależności od ich potrzeb lub toczącego się procesu diagnozy. Diagnoza pedagogiczno–psychologiczna ma na celu poznanie Kandydatów wielopłaszczyznowo m.in. w takich aspektach jak:

• predyspozycje osobowościowe do pełnienia funkcji rodziców adopcyjnych;
• relacje małżeńskie i rodzinne;
• gotowość i dojrzałość decyzji Kandydatów do bycia rodzicami oraz motywy tej decyzji;
• oczekiwania adopcyjne Kandydatów, ich obawy związane z przysposobieniem dziecka;
• kompetencje wychowawcze Kandydatów,
• stan zdrowia Kandydatów;
• warunki materialno-mieszkaniowe.

Na podstawie zebranych informacji zostaje opracowany kwestionariusz wywiadu adopcyjnego i opinia pedagogiczno-psychologiczna dotycząca Kandydatów do przysposobienia dziecka obejmująca kwalifikacje osobiste i motywację.

Diagnoza jest przeprowadzana z dużą dokładnością i rzetelnością. Stanowi ona bowiem istotny element powodzenia adopcji.

4. Wstępna ocena Kandydatów

Wstępna ocena Kandydatów dokonywana jest przez zespół pracowników Ośrodka Adopcyjnego w Rzeszowie na posiedzeniu Komisji. Przy ocenie uwzględnia się: kwalifikacje osobiste, o których mowa w art. 114 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, motywację do podjęcia się wychowania dziecka oraz wywiad adopcyjny. Ośrodek przeprowadza wstępną ocenę Kandydatów do przysposobienia dziecka oraz umożliwia im rozpoczęcie szkolenia w terminie nie dłuższym niż 4 miesiące od dnia złożenia wniosku wraz z załącznikami.

Kandydaci, którzy otrzymali pozytywną wstępną ocenę, są kierowani do udziału w szkoleniu. W przypadku braku pozytywnej wstępnej oceny Kandydaci są informowani o przyczynach jej wydania. Uzasadnienie oceny zawiera obszary wymagające poprawy, czyli wskazania jakie działania mogą podjąć Kandydaci, by w przyszłości mieć możliwość ponownego ubiegania się o adopcję.

Kandydatom po otrzymaniu negatywnej wstępnej oceny przysługuje prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego.

5. Szkolenie dla Kandydatów do przysposobienia dziecka

Szkolenie w Ośrodku Adopcyjnym w Rzeszowie realizowane jest na podstawie autorskiego programu pt. „Lecą bociany”, zatwierdzonego decyzją ministra właściwego do spraw rodziny. Program szkolenia został opracowany zgodnie z obowiązującym w tej sprawie rozporządzeniem.

Celem szkolenia jest przekazanie wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania w roli rodzica adopcyjnego. Szkolenie jest także możliwością głębokiego rozważenia przez Kandydatów decyzji o rodzicielstwie adopcyjnym, przeanalizowania i zweryfikowania motywów podjętych starań o przysposobienie dziecka. Program jest realizowany w ramach dziewięciu spotkań grupowych. Podczas zajęć stosowane są takie metody jak np.: mini wykład, pogadanka, analiza przypadku, burza mózgów.

Podczas szkolenia Kandydaci zapoznają się z prawnymi aspektami przysposobienia. Mają okazję przyjrzeć się swojej motywacji i oczekiwaniom związanym z rodzicielstwem adopcyjnym. W trakcie spotkań poruszana jest tematyka przeżywania i radzenia sobie ze stratą w kontekście niemożności posiadania biologicznego potomstwa. Zajęcia służą także kształtowaniu umiejętności pomocy dziecku adopcyjnemu po doznanych stratach i traumach. Kandydaci zapoznają się z problematyką rozwoju dziecka wychowywanego poza rodziną naturalną. Ponadto uczą się np. jak budować więź z dzieckiem, które doświadczyło odrzucenia, jak wspierać i stymulować jego rozwój psychofizyczny, jak rozmawiać z dzieckiem o tym, że zostało adoptowane, jak mówić o jego rodzeństwie czy rodzicach biologicznych. Szkolenie służy kształtowaniu kompetencji w zakresie pielęgnacji dziecka, rozpoznawania jego potrzeb, dbania o jego wszechstronny i prawidłowy rozwój, umiejętności wychowawczych.

Ukończenie szkolenia jest wymogiem ustawowym. Szkolenie kończy się wydaniem Kandydatom stosownego świadectwa. Następnie Kandydaci biorą udział w indywidualnym spotkaniu, które ma na celu podsumowanie całego procesu diagnostycznego i szkoleniowego. Niekiedy przewidziane są dodatkowe spotkania dla Kandydatów w celu lepszego ich przygotowania do pełnienie funkcji rodziców adopcyjnych.

6. Kwalifikacja Kandydatów do przysposobienia dziecka

Opinia kwalifikacyjna wydawana jest przez zespół pracowników Ośrodka Adopcyjnego w Rzeszowie na posiedzeniu Komisji. Komisja bierze pod uwagę następujące kwestie: czy Kandydaci spełniają niezbędne wymagania do przysposobienia dziecka, czy posiadają kwalifikacje osobiste pozwalające na należyte wywiązywanie się z obowiązków przysposabiającego, czy posiadają realny obraz dziecka kierowanego do adopcji, czy mają odpowiednią sytuację materialną i mieszkaniową, czy nie są osobami karanymi, czy ich stan zdrowia umożliwia opiekę nad dzieckiem. Ponadto członkowie Komisji oceniają motywację, jaką kierują się Kandydaci. Pozytywna opinia kwalifikacyjna jest ważna przez 36 miesięcy, licząc od dnia jej sporządzenia, chyba że w tym okresie Ośrodek wyda negatywną opinię kwalifikacyjną. Po upływie tego czasu niezbędne jest dokonanie weryfikacji sytuacji rodziny w oparciu o spotkania uzupełniające i wydanie kolejnej opinii kwalifikacyjnej. Kandydaci do przysposobienia dziecka są obowiązani do niezwłocznego informowania Ośrodka Adopcyjnego w Rzeszowie o każdej zmianie, istotnych okolicznościach mających wpływ na uzyskanie kwalifikacji do przysposobienia dziecka. W przypadku braku kwalifikacji Kandydaci są informowani o powodach, jakie o tym zadecydowały oraz jakie działania mogą podjąć, by w przyszłości mieli możliwość ponownego ubiegania się o adopcję. Przysługuje im prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego.

Każdy wniosek o przysposobienie dziecka jest traktowany indywidualnie.

7. Oczekiwanie na zgłoszenie dziecka.

Okres oczekiwania na zgłoszenie dziecka jest indywidualny dla każdej rodziny.

Wynika to z wielu czynników, między innymi z gotowości samych Kandydatów do akceptacji informacji o historii życia danego dziecka, o jego stanie zdrowia i rozwoju. Wiąże się to również z tym, czy Kandydaci oczekują na jedno dziecko, czy na rodzeństwo; znaczenie ma także wiek dzieci. Czas oczekiwania Kandydatów na dziecko jest również uzależniony od liczby dzieci zgłaszanych do Ośrodka Adopcyjnego w Rzeszowie. O kolejności rozstrzygania spraw Kandydatów Oczekujących na przysposobienie dziecka w pierwszej kolejności decydują potrzeby zgłaszanych dzieci, a następnie czas oczekiwania Kandydatów.

Dla przyszłych rodziców okres od momentu zgłoszenia się do Ośrodka do uprawomocnienia się orzeczenia o przysposobieniu dziecka jest czasem ich przygotowywania się do pełnienia roli rodzica adopcyjnego poprzez czytanie stosownej literatury, konsultowanie się ze specjalistami, podejmowanie indywidualnej pracy w kierunku np. rozwijania umiejętności wychowawczych czy poprawy relacji małżeńskiej. Kandydaci mają możliwość wglądu w siebie i swoje małżeństwo, a także szansę upewnienia się, czy decyzja o adopcji jest dojrzała i przemyślana. Pozwala to im na określenie swojego potencjału jako przyszłych rodziców adopcyjnych i wskazanie kompetencji, które powinni doskonalić.

8. Dobór rodziny przysposabiającej do dziecka

Po otrzymaniu informacji o dziecku uzasadniającej jego zakwalifikowanie do przysposobienia, Ośrodek opracowuje dokumentację dotyczącą sytuacji prawnej, rodzinnej, zdrowotnej oraz rozwojowej dziecka, przeprowadza diagnozę pedagogiczną i psychologiczną. Przede wszystkim jednak określa specyfikę potrzeb dziecka w kontekście prawidłowego doboru rodziny, dokonuje oceny stopnia możliwości nawiązania przez dziecko więzi emocjonalnej w nowej rodzinie, ustala sytuację prawną rodzeństwa dziecka, opracowuje analizę aktualnych więzi dziecka z bliskimi mu osobami oraz analizuje całościową sytuację dziecka w celu określenia, czy przysposobienie leży w jego najlepszym interesie.

Po zakwalifikowaniu dziecka do adopcji Komisja Ośrodka Adopcyjnego w Rzeszowie dokonuje doboru rodziny do dziecka, biorąc pod uwagę jego indywidualne potrzeby rozwojowe, emocjonalne i zdrowotne. Ponadto Komisja kieruje się zasadą, że rodzeństwo powinno być umieszczone w jednej rodzinie przysposabiającej, chyba że nie leży to w najlepszym interesie dziecka. W doborze rodziny do dziecka bierze się również pod uwagę szereg innych czynników takich jak np. predyspozycje osobowościowe Kandydatów, ich gotowość do akceptacji informacji o stanie zdrowia, rozwoju i pochodzeniu dziecka, wiek Kandydatów na rodziców adopcyjnych oraz miejsce zamieszkania Kandydatów i rodziny biologicznej dziecka.

Pracownicy Ośrodka dokonując doboru rodziny, muszą mieć przekonanie, że wybrana rodzina będzie pod każdym względem najlepsza dla danego dziecka.

Podstawowym kryterium doboru jest troska o dobro dziecka. To dlatego członkowie Komisji poszukują najlepszych rodziców dla dziecka, a nie najlepszego dziecka dla rodziców. Przyszli rodzice przed kontaktem z dzieckiem są zapraszani do Ośrodka, gdzie otrzymują informacje o jego historii życia, sytuacji prawnej, rodzinnej, stanie zdrowia i rozwoju psychoruchowego oraz zapoznają się z pełną dokumentacją zgromadzoną w sprawie dziecka.

9. Spotkania z dzieckiem i nawiązywanie z nim relacji

Po zaakceptowaniu przez Kandydatów informacji o dziecku i wyrażeniu gotowości do podjęcia z nim kontaktu, Ośrodek organizuje spotkanie rodziny z dzieckiem. Odbywa się ono w miejscu aktualnego pobytu dziecka lub w innym miejscu wskazanym przez opiekuna dziecka, które jest dla dziecka przyjazne i zapewnia mu poczucie bezpieczeństwa. W trakcie spotkania Kandydaci rozmawiają także z osobami sprawującymi nad dzieckiem bezpośrednią opiekę, by w pełni poznać codzienne funkcjonowanie dziecka.

W pierwszym spotkaniu uczestniczy pracownik Ośrodka Adopcyjnego w Rzeszowie oraz inne osoby reprezentujące dziecko. Jeśli Kandydaci decydują się na adopcję, kolejne kontakty umawiają samodzielnie z bezpośrednim opiekunem dziecka.

Ośrodek zachęca do dużej częstotliwości spotkań. Służą one jak najlepszemu poznaniu dziecka i nawiązaniu z nim bliskiej relacji. Ośrodek czuwa nad przebiegiem kontaktów Kandydatów z dzieckiem zakwalifikowanym do adopcji, monitoruje ich częstotliwość i jakość.

10. Postępowanie sądowe

Kandydaci na pewnym etapie budowania bliskich relacji z dzieckiem składają za pośrednictwem Ośrodka wniosek do sądu o przysposobienie wraz z kompletem wymaganych dokumentów. Sąd przed orzeczeniem przysposobienia może określić sposób i okres osobistej styczności przysposabiających z przysposabianym.

Wydanie takiej zgody umożliwia Kandydatom zabranie dziecka do domu jeszcze przed zawiązaniem adopcji. W okresie bezpośredniej opieki nad dzieckiem (w tzw. okresie styczności) pracownicy Ośrodka wspierają rodziców w nowej dla nich roli, pozostają z nimi w stałym kontakcie, odwiedzają ich w domu. Obserwują także proces tworzenia się więzi emocjonalnych pomiędzy dzieckiem a Kandydatami. Po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu o przysposobieniu Kandydaci stają się rodzicami dziecka.

Na tym etapie kończy się formalna praca Ośrodka Adopcyjnego w Rzeszowie, jednak rodzice mogą kontynuować współpracę, zgłaszając się w każdej sytuacji o pomoc i wsparcie w procesie wychowywania dziecka.

Pomoc taka udzielana jest na wniosek rodziny.